W tym roku mija 300. rocznica urodzin jednego z najwybitniejszych uczonych wszechczasów - Leonharda Eulera. Ten urodzony w roku 1707 szwajcarski matematyk, fizyk i astronom (zmarł w roku 1783) był pod każdym względem człowiekiem niezwykłym - mówi prof. Marek Kordos z Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego.

Jego imponującą liczbę prac naukowych (ok. 900) odnotowuje nawet księga rekordów Guinessa, a matematyka zawdzięcza mu niezwykłe osiągnięcia, zwłaszcza w dziedzinie teorii liczb, geometrii i kombinatoryki. O niektórych mówiono podczas tegorocznych festiwali nauki, a wydział profesora Kordosa poświęcił uczonemu i jego twierdzeniom aż 5 odrębnych wykładów.
Ojciec Leonharda chciał, by syn został księdzem, jednakże za namową Daniela Bernoulliego - znanego matematyka - pozwolił mu porzucić studia teologiczne i oddać się matematyce. Leonhard studiował także język hebrajski, grekę i medycynę. Na zaproszenie Katarzyny I wyjechał do Petersburga, gdzie w 1730-33 był profesorem fizyki, a następnie wykładał matematykę w tamtejszej Akademii Nauk. Od 1741 był profesorem Akademii Nauk w Berlinie. W 1766 wrócił do Petersburga, z którego nie wyjeżdżał już do końca życia.

Euler pracował niesłychanie efektywnie, a gdy w roku 1766 prawie całkowicie utracił wzrok, prace swe dyktował. Opublikował setki prac naukowych, m.in. z dziedziny mechaniki nieba, optyki, akustyki, hydrauliki, budowy okrętów, balistyki; ponad 500, czyli więcej niż połowa dotyczy matematyki. Euler sformułował wiele twierdzeń oraz wprowadził liczne definicje i oznaczenia współczesnej matematyki. Wprowadził też do analizy matematycznej funkcje zespolone zmiennej zespolonej i podał związek między funkcjami trygonometrycznymi i funkcją wykładniczą, opracował ogólne własności funkcji logarytmicznej, ugruntował teorię równań różniczkowych zwyczajnych, która stała się samodzielnym działem matematyki i zapoczątkował teorię równań różniczkowych cząstkowych, wprowadził szeregi trygonometryczne, stworzył podstawy teorii funkcji specjalnych, zapoczątkował analityczną teorię liczb.

Euler rozpoczął też badania, które doprowadziły do powstania nowej, ważnej dziedziny matematyki: topologii. Pierre Simon de Laplace - francuski matematyk i fizyk miał o nim powiedzieć "czytajcie Eulera, on jest mistrzem nas wszystkich". Jego nazwisko będą po wsze czasy nosić liczne całki, ciągi, cykle, funkcje, grafy, kąty, liczby, łańcuchy, proste, równania różniczkowe, twierdzenia i tożsamości.

Do historii przeszły jego rozważania na temat ruchów konika szachowego, zadanie tzw. jednobieżnego przejścia mostów w Królewcu, twierdzenie o nawijającej się na walec linie, teoria ruchu ciał sztywnych albo bryłowych, liczne ważne równania jak choćby to gdzie składową jest liczba e - (podstawa logarytmów naturalnych), rozważania na temat własności takich krzywych jak teutochrona, helikoida i katenoida i mnóstwo innych. Prof. Kordos uważa też, że jego dedykowana jednej z córek (Euler miał trzynaścioro dzieci) praca zatytułowana "Listy do księżniczki niemieckiej", traktująca o tym jak uczyć dzieci przyrody, może być uważana za jedną z pierwszych na świecie książek popularnonaukowych.

PAP - Nauka w Polsce, Waldemar Pławski

bsz